Circulair bouwen kan het verbruik van primaire hulpbronnen aanzienlijk verminderen, door gebouwen te beschouwen als ‘materialenmagazijnen’ voor hergebruik en recycling. In Nederland, koploper van deze trend in Europa, heeft men als nationaal doel om tegen 2030 het verbruik van primaire grondstoffen met 50% te verminderen ten opzichte van 2016. EU-beleidsmaatregelen ondersteunen deze richting door het aandeel gerecyclede materialen (CMUR) te verdubbelen tot circa 22–24%. Welke uitdagingen staan er voor de bouwsector bij de implementatie van circulair bouwen?
Circulair bouwen – voordelen en baten
Circulair bouwen houdt in dat ontwerpen, bouwen en gebruiken van bouwwerken zodanig wordt uitgevoerd dat materialen en elementen die bij de constructie zijn gebruikt, opnieuw kunnen worden toegepast of hergebruikt. Dit vermindert afval en het verbruik van hulpbronnen gedurende de hele levenscyclus van het gebouw.
Ecologische voordelen omvatten een CO2-emissiereductie tot wel 10%, een waterverbruik vermindering van 20% en minder import van grondstoffen met 25%, dankzij gesloten materiaalstromen en een langere levensduur van gebouwen.
Circulair bouwen brengt ook economische voordelen met zich mee. De circulaire economie als geheel genereert een BBP-stijging (in Nederland circa 7,3 miljard euro), creëert nieuwe banen (tot circa 54.000) en verlaagt kosten door besparingen op primaire grondstoffen en minder afval.
Het inzetten van circulariteit in de bouw is een belangrijk onderdeel van dit proces, want alleen al het toepassen van prefabricage vermindert het materiaalverbruik met 30%. Circulaire projecten laten een algemeen daling van de kosten zien, zowel tijdens de bouwfase als in het onderhoud van het gebouw vergeleken met standaardbouw, aangezien materialen uit een oud object een marktwaarde hebben en opnieuw kunnen worden gebruikt – aldus Michiel van Duren, Managing Director bij Aluprof Nederland BV.
Om circulair bouwen mogelijk te maken zijn demontagevriendelijke en recycleerbare materialen noodzakelijk, zoals gerecycled beton, hout uit hernieuwbare bronnen, staal, glas en aluminium, die zich kenmerken door een uitermate hoge recycleerbaarheid.
Aluminium kan vrijwel oneindig worden gerecycleerd zonder kwaliteitsverlies. Het terug smelten van materiaal vermindert het waterverbruik met 95% en verlaagt de stof- en niet-broeikasgasemissies met 90%. Ook besparen we 95% van de energie die nodig is voor de productie van primair aluminium.
Dankzij de recycling van aluminium en de eigen smelterij van Aluprof SA wordt materiaal met een lage koolstofvoetafdruk (Ultra Low Carbon) gebruikt, waarbij gemiddeld tot 85% van de input uit recycling afkomstig is. Deze aanpak kan CO2-emissies in het gietproces aanzienlijk verminderen – tot wel 1,24 eCO₂ per ton. De hoge circulariteit van dit materiaal vertaalt zich in meetbare milieuvoordelen en concrete ondersteuning voor duurzaam bouwen, aldus van Duren.
Interessante voorbeelden van circulaire gebouwen
In Nederland bestaan er al talloze voorbeelden van circulaire gebouwen.
Een van de bekendste is Circl Amsterdam. De constructie is demontabel en tot wel 90% van de materialen kan opnieuw worden toegepast, waardoor Circl Amsterdam een toonaangevend voorbeeld van circulair bouwen in Europa is.
Een iconisch gebouw is ook The Green House in Utrecht. Dit paviljoen, die dienstdoet als food court, is gebouwd met gerecyclede materialen. Een deel daarvan, bijvoorbeeld glazen panelen, is verkregen via ‘urban mining’ (het zoeken naar materialen in de nabijheid van het gebouw). Aangezien de gemeente Utrecht voornemens is het gebied waar het gebouw staat in de komende 15 jaar te ontwikkelen, kan het volledig gedemonteerd worden en kunnen de materialen opnieuw worden gebruikt.
Een ander voorbeeld is Temporary Court in Amsterdam. Het gebouw wordt gebruikt als tijdelijke oplossing tot de voltooiing van de definitieve rechtbank. De gevel is gebaseerd op een gemakkelijk te monteren aluminiumconstructie, waaraan een speciale bekleding is bevestigd.
In het aanbod van Aluprof, in de context van circulair bouwen, verdient de MB-MT50N-fassade vermelding. Deze gevel is niet alleen geïnspireerd door Cradle to Cradle-certificering en houdt rekening met circulair ontwerp, maar heeft ook de hoogste A+-klasse-certificering behaald van het Passive House Institute Darmstadt (PHI Darmstadt). Een milieuvriendelijke keuze zowel tijdens het gebruik van het gebouw als na de sloop – aldus Ralph van der Kooij, Sales Manager bij Aluprof Nederland BV.
Ook op Europees niveau zijn er projecten die circulair bouwen uitstekend aanpakken. The Forge in Londen, ondersteund door Aluprof, is het eerste kantoorgebouw met nul koolstofemissie, zowel tijdens de bouw als tijdens gebruik. In dit project zijn aluminium gevels MB-SE120, speciaal ontworpen voor dit gebouw, toegepast. Bij dit soort projecten is het ook de moeite waard om te letten op aluminium kolom-/ligwanden MB-SR50N, die grootschalige beglazing mogelijk maken. De MB-SR50N HI+ is een nieuwer, nog milieuvriendelijker variant van dit product, en ons nieuwste product, de gevel geïntegreerd met een fotovoltaïsche installatie MB-SR50N PV, biedt extra mogelijkheden om duurzaam bouwen te ondersteunen – aldus Van der Kooij.
Belemmeringen bij de invoering van circulair bouwen in Europa
Europa loopt achter bij de ambitieuze circulariteitsdoelstellingen. Volgens gegevens uit 2024 bedroeg het aandeel gerecyclede materialen slechts 12,2% van alle materialen die in de EU-economie worden gebruikt, terwijl de EU had gepland dit aandeel te verdubbelen tot circa 22,4–24% tegen 2030. Europa is niet op weg om dit doel te bereiken. Tegelijkertijd heeft Nederland, met een aandeel van 32,7%, het hoogste in de EU en al hoger dan het EU-doel voor 2030, aangetoond dat dergelijke niveaus haalbaar zijn.
De bouwsector zelf heeft potentieel voor circulariteit van circa 50% rond 2050, maar het probleem is gebrek aan vaardigheden en technologie voor verwerking van bouwafval. Slechts 40% van sloop- en bouwafval wordt gerecycled of hergebruikt, terwijl de EU-richtlijn een verplicht doel van 70% oplegt. Het probleem ligt vooral bij verouderde gebouwen en bouwmethoden, en het gebrek aan aantrekkelijke bedrijfsmodellen voor moderne oplossingen. Een langere terugverdientijd weerhoudt investeerders om mee in zee te gaan.
Ook Nederland onderscheidt zich hierin met een recyclinggraad van bouwafval van 88%. Niettemin komt slechts 13% van de inputmaterialen uit secundaire en hernieuwbare bronnen.
Let’s build a better place
Circulair bouwen biedt een antwoord op de uitdagingen waarmee Europa wordt geconfronteerd: het zorgt tegelijkertijd voor de planeet en verlaagt de exploitatiekosten van gebouwen op lange termijn. De campagne „Let’s build a better place" van Aluprof, met als ambassadeur de internationaal bekende voetballer Szymon Marciniak, illustreert deze synergie: door energiebesparende aluminiumoplossingen kunnen gebouwgebruikers de verwarmings- en koelrekeningen tot wel 30% verlagen, terwijl ze tegelijkertijd bijdragen aan de beperking van CO₂-uitstoot.
Nederland laat vandaag zien dat “fair spelen met de natuur” niet alleen een milieukundige plicht is, maar ook een rationele economische investering.
Artikel gesponsord door Aluprof
ALUPROF NETHERLANDS B.V.
KVK-nummer 67919340
Ommelseweg 44D
5721WV Asten
+31 49 37 69 004
aluprof.com/nl